Wie vandaag de zorg wil verbeteren, moet eerst begrijpen hoe deze georganiseerd is. Zorgaanbieders opereren nog te vaak in een versnipperd datalandschap: verschillende systemen, uiteenlopende definities en handmatige spreadsheets zorgen voor onnodige administratieve last en onbetrouwbare vergelijkingen. Het gevolg? Inzicht ontbreekt precies waar het nodig is; in de kwaliteit, de risico’s en de financiële gezondheid van organisaties. In dit interview leggen Sandra van Zanten (beleidsadviseur bij de directie Patiënt & Zorgordening van VWS) en Niels Groeneweg (MT-lid bij VWS met langdurige zorg in zijn portefeuille en lid van de Ketenraad KIK-V) uit waarom transparante jaarverantwoording onmisbaar is voor een gezond zorglandschap. Ook laten zij zien hoe KIK-V helpt om die verantwoording slimmer, consistenter en toekomstbestendig te maken. Voor zorgaanbieders biedt het vooral één ding: meer grip op de eigen data en een voorspelbaarder proces, jaar na jaar.
Links: Niels Groeneweg, rechts: Sandra van Zanten
Verantwoording als fundament van zorgordening
In het werk van Sandra van Zanten draait het voor een groot deel om ordening: hoe houd je zicht op een zorglandschap dat voortdurend in beweging is? “Als bij zorgorganisaties de financiën onder druk staan, zie je dat vaak terug in de kwaliteit van zorg, en soms ook andersom. Die verbanden helpen ons om risico’s voor de kwaliteit en toegankelijkheid van zorg te signaleren. Tegelijkertijd geeft de jaarverantwoording inzicht in wie er actief zijn in de zorg. In Nederland kan iedereen die aan de toetredingsvereisten voldoet een zorgorganisatie starten. Juist daarom is die transparantie over de besteding van de publieke middelen zo belangrijk.”
Waarom KIK-V hier raakt aan beleid
Hoewel de Jaarverantwoording Zorg inhoudelijk breder is dan KIK-V, is er bewust gekozen om een deel van de uitvraag via de KIK-V-werkwijze te organiseren. “Vooral het financiële deel leent zich goed voor gestandaardiseerde uitwisseling,” zegt Van Zanten. “Dat zijn gegevens die jaarlijks terugkomen, door meerdere partijen worden gebruikt en waar consistentie cruciaal is. Als afspraken en definities eenmaal zijn vastgelegd in een uitwisselprofiel, worden ze ieder jaar op dezelfde manier aangeleverd. Dat verbetert de kwaliteit en maakt trends zichtbaar.”
Tegelijkertijd bewaakt ze de grenzen. “Niet alles past in systemen. Sommige gegevens vragen altijd om handmatige invoer of duiding. KIK-V verandert de Jaarverantwoording Zorg niet fundamenteel, maar helpt wel om het gestandaardiseerde deel slimmer te organiseren.”
2025 als leerjaar
Die nuchtere houding past bij de manier waarop 2025 is benut: als leerjaar om scherper te krijgen waar standaardisatie daadwerkelijk verschil maakt en wat dat in de praktijk vraagt. In de huidige manier van aanleveren zijn er nog duidelijke verschillen. “Dat leidt tot het vergelijken van appels met peren,” zegt Sandra. “Door te standaardiseren via KIK-V wordt de data betrouwbaarder, maar dat vraagt wel investering aan de voorkant.”
Voor zorgaanbieders betekent dat: aan de slag met de eigen datahuishouding. “Het kost tijd om het goed in te regelen, maar daarna wordt het jaarlijkse proces veel eenvoudiger. En dat is precies de beweging die we willen stimuleren.”
Waarom beginnen in de langdurige zorg
Dat KIK-V juist in de langdurige zorg is gestart, is volgens Niels Groeneweg een bewuste en noodzakelijke keuze. “Je kunt dit niet overal tegelijk doen. De langdurige zorg is een grote sector met grotendeels vergelijkbare processen binnen de verschillende deelsectoren. Dat maakt het een logisch startpunt.”
De pilot rond de Jaarverantwoording Zorg past in diezelfde gedachte. “2025 was bedoeld om te leren: hoe werkt dit in de praktijk? Wat vraagt het van zorgaanbieders, maar ook van ons als informatie-vragende partijen?”
Wat verandert – en wat bewust niet
Voor zorgaanbieders die deelnemen aan KIK-V verandert vooral de manier waarop gegevens tot stand komen. “Berekeningen kunnen in het datastation plaatsvinden, in plaats van los in spreadsheets,” zegt Niels. “Dat scheelt tijd, voorkomt fouten en vergroot het inzicht in de eigen data.”
Tegelijkertijd verandert niet alles. “De verplichting om de jaarverantwoording aan te leveren blijft. KIK-V is geen vervanging van DigiMV (het digitale portaal voor het aanleveren van de jaarverantwoording), maar een stap om de aanlevering slimmer en consistenter te maken.”
Die nuance is belangrijk, benadrukt hij. “We willen geen verwachtingen wekken die we niet kunnen waarmaken. Dit is een gerichte stap, geen totale herziening van het verantwoordingsstelsel.”
Wat 2026 vraagt
Met de lessen uit 2025 kunnen in 2026 gerichte keuzes gemaakt worden, zegt Niels. “Wat moet eerst goed ingeregeld zijn voordat we gaan verbreden? Welke randvoorwaarden moeten eerst op orde zijn? Opschalen heeft alleen zin als de basis stevig staat.”
Ook voor VWS en andere informatie-vragende partijen betekent dit een andere manier van werken. “Digitale verantwoording vraagt dat wij onze eigen processen ook aanpassen,” zegt Niels. “Dat betekent bijvoorbeeld dat we scherper moeten zijn in definities en onze uitvragen beter op elkaar moeten afstemmen. Het is geen eenrichtingsverkeer.”
Meedoen om verder te komen
Over deelname aan KIK-V is Sandra helder. “Het is een investering,” zegt ze, “maar wel één die zich terugbetaalt in kwaliteit en voorspelbaarheid. Als gegevens eenmaal goed zijn ingericht, wordt het jaarlijkse proces eenvoudiger en consistenter.”
Niels ziet daarbij ook een sterk belang van gezamenlijk leren. “We willen goed begrijpen wat dit in de praktijk vraagt,” zegt hij. “Van zorgaanbieders, maar ook van ons als informatie-vragende partijen. Alleen als die basis stevig staat, kun je verder kijken.”
Save the date: webinar
Wil je meer inzicht krijgen in de recente ontwikkelingen rond de Jaarverantwoording Zorg en KIK-V, of hierover verder in gesprek gaan? Op 2 april, van 10.00 tot 11.00 uur, organiseren het Ministerie van VWS, ActiZ, de NZa en KIK-V gezamenlijk een webinar waarin deze ontwikkelingen centraal staan. Tijdens het webinar wordt de huidige stand van zaken toegelicht en is er ruimte om vragen te stellen. Een aanmeldlink volgt binnenkort via ons LinkedIn-account en de kanalen van ActiZ.